Cele Fundacji rodzinnej

Fundacja rodzinna jest tworzona w celu gromadzenia i ochrony mienia, zarządzania nim w interesie beneficjentów oraz spełniania na ich rzecz świadczeń. Jednym z podstawowych celów jej funkcjonowania jest zabezpieczenie majątku stanowiącego dorobek życia fundatora, w szczególności poprzez jego organizacyjne wyodrębnienie oraz oddzielenie od majątku osobistego fundatora. Fundacja ma również służyć stworzeniu stabilnych i przejrzystych zasad sukcesji majątkowej fundatora, zgodnie z jego wolą wyrażoną w statucie fundacji rodzinnej.

Fundacja rodzinna może prowadzić działalność gospodarczą, jednak wyłącznie w zakresie określonym w art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej. Co do zasady korzysta ze zwolnienia podmiotowego z CIT, przy czym opodatkowanie występuje przede wszystkim w związku z przekazywaniem świadczeń na rzecz beneficjentów lub wydaniem majątku w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej oraz prowadzeniem działalności wykraczającej poza zakres określony w art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej.

Dozwolona działalność gospodarcza

Fundacja rodzinna może prowadzić działalność, jednak tylko w określonym zakresie, który obejmuje:

1. zbywanie mienia, o ile mienie to nie zostało nabyte wyłącznie w celu dalszego zbycia;
2. najem, dzierżawę lub udostępnianie mienia do korzystania na innej podstawie;
3. przystępowanie do spółek handlowych, funduszy inwestycyjnych, spółdzielni oraz podmiotów o podobnym charakterze, mających swoją siedzibę w kraju albo za granicą, a także uczestnictwa w tych spółkach, funduszach, spółdzielniach oraz podmiotach;
4. nabywanie i zbywanie papierów wartościowych, instrumentów pochodnych i praw o podobnym charakterze;
5. udzielanie pożyczek: a) spółkom kapitałowym, w których fundacja rodzinna posiada udziały albo akcje b) spółkom osobowym, w których fundacja rodzinna uczestniczy jako wspólnik, c) beneficjentom;
6. obrót zagranicznymi środkami płatniczymi należącymi do fundacji rodzinnej w celu dokonywania płatności związanych z działalnością fundacji rodzinnej;
7. produkcja przetworzonych w sposób inny niż przemysłowy produktów roślinnych i zwierzęcych, z wyjątkiem przetworzonych produktów roślinnych i zwierzęcych uzyskanych w ramach prowadzonych działów specjalnych produkcji rolnej oraz produktów opodatkowanych podatkiem akcyzowym, o ile ilość produktów roślinnych lub zwierzęcych pochodzących z własnej uprawy, hodowli lub chowu, użytych do produkcji danego produktu stanowi co najmniej 50% tego produktu;
8. gospodarkę leśną (działalność, o której mowa w pkt 7 i 8, Fundacja rodzinna może wykonywać wyłącznie w związku z prowadzonym gospodarstwem rolnym).

Fundacja rodzinna może zostać wyposażona zarówno poprzez wniesienie mienia na fundusz założycielski, jak i poprzez późniejsze darowizny lub odpłatne nabywanie składników majątkowych. Majątek fundacji może obejmować w szczególności nieruchomości, udziały i akcje spółek, środki pieniężne.

Działalność inwestycyjna

Jednym z przykładów dozwolonej działalności gospodarczej prowadzonej przez fundację rodzinną jest przystępowanie do spółek handlowych, funduszy inwestycyjnych, spółdzielni oraz podmiotów o podobnym charakterze mających siedzibę w kraju lub za granicą, a także uczestnictwo w tych podmiotach (art. 5 ust. 1 pkt 3 ustawy o fundacji rodzinnej).

W interpretacji indywidualnej z 5 sierpnia 2026 r. (nr 0111-KDIB1-2.4010.291.2026.2.END) Dyrektor KIS potwierdził, że inwestowanie przez fundację rodzinną w jednostki uczestnictwa funduszy ETF stanowi działalność mieszczącą się w zakresie art. 5 ust. 1 pkt 3 ustawy o fundacji rodzinnej, a osiągane z tego tytułu dochody korzystają ze zwolnienia podmiotowego w CIT.

Ponadto w ramach działalności statutowej Fundacja rodzinna może pomnażać zgromadzony majątek, w szczególności poprzez:

1. a) wynajem nieruchomości należących do fundacji rodzinnej, w szczególności w ramach najmu długoterminowego,
2. b) osiąganie przychodów z dywidend wypłacanych przez spółki, których udziały lub akcje będą należały do Fundacji rodzinnej.

Najem

Rozbieżności w stanowiskach organów podatkowych oraz orzecznictwie sądów administracyjnych dotyczących najmu nieruchomości przez fundacje rodzinne nadal budzą istotne wątpliwości praktyczne. Jednocześnie najnowsze interpretacje indywidualne wskazują na możliwość bardziej elastycznego wykorzystywania nieruchomości należących do fundacji rodzinnych. W praktyce otwiera to fundacjom rodzinnym drogę do szerszego zarządzania posiadanym majątkiem, w tym poprzez najem nieruchomości, pod warunkiem uprzedniego potwierdzenia skutków podatkowych w drodze interpretacji indywidualnej.

Interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 23 lipca 2026 r., nr 0111-KDIB1-2.4010.208.2026.2.END potwierdza, że dochody Fundacji Rodzinnej z działalności gospodarczej dotyczącej najmu długoterminowego nieruchomości wchodzących w skład przedsiębiorstwa mogą korzystać ze zwolnienia na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 25 ustawy o CIT.

Co do zasady dochody fundacji rodzinnej uzyskane z najmu i dzierżawy są zwolnione z podatku dochodowego od osób prawnych. Najem krótkoterminowy nie został kompleksowo uregulowany w polskim porządku prawnym. Prawną podstawą umów najmu krótkoterminowego są przepisy ogólne dotyczące najmu zawarte w Kodeksie cywilnym. Organ podatkowe wskazują, że zwolnienie nie obejmuje najmu krótkoterminowego, który ma charakter usługowy i nie mieści się w zakresie działalności dozwolonej. Odmienne stanowisko prezentują sądy administracyjne, które wskazują, że wykonywanie przez fundację rodzinną działalności polegającej na najmie nieruchomości mieści się w zakresie działalności dozwolonej określonej w art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy o fundacji rodzinnej. Wykonywanie działalności gospodarczej w zakresie nabycia nieruchomości w celu osiągania dochodów z ich najmu przez kilka lat, a w dalszej kolejności osiąganie dochodów z tytułu ich odpłatnego zbycia (po upływie 10 lat), służy z jednej strony przewidywalnemu zwiększeniu majątku fundacji rodzinnej, a z drugiej strony istotnie ogranicza niepożądane ryzyko utraty majątku przez fundację rodzinną w wyniku działalności gospodarczej. Zatem inwestycja polegająca na nabywaniu przez fundację rodzinną lokali mieszkalnych (nieruchomości) w celu osiągania dochodów z ich najmu, a w dalszej kolejności z ich odpłatnego zbycia, należy uznać za dozwoloną działalność gospodarczą, której wykonywanie pozwala na zastosowanie przez fundację rodzinną podmiotowego zwolnienia podatkowego. (por. wyrok NSA z dnia 18 lutego 2026 roku sygn. II FSK 1010/25). W ocenie sądów brak podstaw do różnicowania skutków podatkowych najmu i najmu krótkoterminowego w odniesieniu do fundacji rodzinnych.

Jednakże, jeżeli nieruchomości zostaną nabyte przez fundację rodzinną wyłącznie w celu ich dalszego zbycia, to zdaniem organów podatkowych wykracza poza zakres dozwolonej działalności określonej w art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej. Fundacja rodzinna dokona odpłatnego zbycia nieruchomości, które nabędzie w przyszłości. Jeżeli więc już na etapie planowania utworzenia fundacji rodzinnej fundator wie, że nabyte przez nią w przyszłości nieruchomości zostaną odpłatnie zbyte, i to już zarówno na etapie fundacji rodzinnej w organizacji, jak i po jej wpisie do rejestru fundacji rodzinnych, i zapytuje o skutki podatkowe tego zbycia, to takie okoliczności prowadzą do wniosku, że opisana działalność fundacji mija się z celem jakiemu powinno służyć powołanie tej instytucji, tj. zabezpieczenie beneficjentów w długiej perspektywie czasu (por. interpretacja indywidualna Dyrektora KIS z 26 sierpnia 2026 r., nr 0111-KDIB1-2.4010.253.2026.3.END).

Dalszym przykładem jest sytuacja, w której nieruchomości są nieodpłatnie udostępniane fundacji rodzinnej, a następnie przez nią wynajmowane. Zdaniem Dyrektora KIS taka aktywność stanowi w istocie działalność gospodarczą niedotyczącą mienia wniesionego do fundacji rodzinnej, a tym samym wykracza poza zakres działalności określony w art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy o fundacji rodzinnej. W konsekwencji wynajem przez fundację rodzinną budynków i lokali mieszkalnych użyczonych jej przez fundatora nie korzysta ze zwolnienia podatkowego przewidzianego dla fundacji rodzinnych (por. interpretacja indywidualna Dyrektora KIS z 21 września 2026 r., nr 0111-KDIB1-2.4010.320.2026.3.END).

Niezależnie od uzyskiwania interpretacji indywidualnych fundacje rodzinne mogą również występować o opinie zabezpieczające wydawane przez Szefa Krajowej Administracji Skarbowej. Opinie te potwierdzają, czy określona struktura, czynność lub transakcja nie stanowi unikania opodatkowania w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej. Przykładowo opinia zabezpieczająca wydana w zakresie darowizny udziałów i akcji dla fundacji rodzinnej wraz z reorganizacją grupy z dnia 3 września 2026 r. o numerze DKP1.8082.1.2026. Na tle stanu faktycznego osoba fizyczna miała przekazać w drodze darowizny udziały i akcje do fundacji rodzinnej oraz równolegle planowano uproszczenie struktury grupy poprzez umorzenie udziałów, wystąpienie wspólnika bez wynagrodzenia oraz tzw. połączenie odwrotne spółek. Szef KAS uznał, że planowana reorganizacja ma rzeczywiste uzasadnienie gospodarcze.

W opinii zabezpieczającej w zakresie dobrowolnego umorzenia bez wynagrodzenia wszystkich udziałów posiadanych przez wspólnika w spółce z o.o. Szef KAS uznał, że głównym celem planowanej transakcji nie było osiągnięcie korzyści podatkowej, lecz realizacja rzeczywistych celów gospodarczych, w szczególności uproszczenie struktury właścicielskiej grupy. Reorganizacja miała prowadzić do uproszczenia struktury grupy poprzez wyeliminowanie pośrednich powiązań kapitałowych między spółkami, a w konsekwencji do pozostawienia poszczególnych aktywów i przedsięwzięć pod bezpośrednią kontrolą właścicieli lub ich fundacji rodzinnych. Takie stanowisko zostało również potwierdzone w opinii zabezpieczającej z dnia 25 czerwca 2026 r. Szefa Krajowej Administracji Skarbowej, nr DKP2.8082.10.2025.

Najnowsze stanowisko organów podatkowych potwierdza rosnącą rolę fundacji rodzinnych jako instrumentu sukcesyjnego i inwestycyjnego. Jednocześnie w dalszym ciągu występują rozbieżności pomiędzy stanowiskiem organów podatkowych a orzecznictwem sądów administracyjnych. W praktyce oznacza to, że przed podjęciem działań o istotnych skutkach podatkowych zasadne pozostaje uzyskanie interpretacji indywidualnej lub opinii zabezpieczającej.

Napisz do autorów:

Przedmiotowe orzeczenie może mieć istotne znaczenie dla przedsiębiorców, którzy w przeszłości zapłacili PCC przy przekształceniu jednej spółki osobowej w inną.

W analizowanym stanie faktycznym spółka jawna wystąpiła o zwrot nadpłaty podatku od czynności cywilnoprawnych, twierdząc, że przekształcenie spółki komandytowej w spółkę jawną nie skutkowało zwiększeniem majątku, a tym samym nie powinno powodować powstania obowiązku podatkowego. Organy podatkowe odmówiły zwrotu podatku, wskazując, że w wyniku przekształcenia majątek spółki jawnej przewyższa wartość uprzednio opodatkowanych wkładów do spółki komandytowej, a nadwyżka podlega opodatkowaniu.

Sprawa trafiła do TSUE na skutek pytania prejudycjalnego NSA, który rozpatrywał spór dotyczący PCC pobranego przy przekształceniu spółki komandytowej w spółkę jawną. W toku przekształcenia nie wniesiono nowych wkładów, jednak organy podatkowe uznały, że opodatkowaniu podlega nadwyżka wartości majątku spółki ponad wartość wcześniej opodatkowanych wkładów.

TSUE nie podzielił tego stanowiska. Uznał, że jeżeli przekształceniu spółki osobowej w inną spółkę osobową nie towarzyszy wniesienie nowego wkładu kapitałowego, samo przekształcenie nie może podlegać PCC. Bez znaczenia pozostaje przy tym, że wartość majątku zgromadzonego przez spółkę w toku działalności przewyższa wartość historycznie wniesionych wkładów. Kluczowe jest więc ustalenie, czy przy przekształceniu rzeczywiście doszło do wniesienia nowych wkładów.

Wyrok TSUE podważa zatem dotychczasową praktykę, zgodnie z którą przy przekształceniu spółki osobowej podstawą opodatkowania mogła być różnica pomiędzy wartością majątku spółki przekształconej a wartością wkładów, które zostały wcześniej opodatkowane PCC. Sam wzrost wartości majątku spółki w toku prowadzonej działalności nie jest bowiem równoznaczny z wniesieniem nowego wkładu kapitałowego przy przekształceniu.

Zwrot PCC pobranego przez notariusza.

Notariusze zgodnie z ustawą o PCC są płatnikami podatku od czynności cywilnoprawnych dokonywanych w formie aktu notarialnego. Jeżeli PCC został pobrany przez notariusza jako płatnika nienależnie lub w wysokości wyższej od należnej, podatnik może wystąpić z wnioskiem o stwierdzenie nadpłaty na podstawie art. 72 § 1 pkt 2 oraz art. 75 § 1 Ordynacji podatkowej.

Za nadpłatę uważa się kwotę podatku pobraną przez płatnika nienależnie albo w wysokości wyższej od należnej. Wniosek powinien zostać złożony przed upływem terminu przedawnienia, tj. co do zasady przed upływem 5 lat licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku

W praktyce oznacza to, że podatnicy, którzy zapłacili PCC przy analogicznych przekształceniach, powinni przeanalizować możliwość odzyskania podatku. Szczególnej uwagi wymagają przekształcenia dokonane w 2021 r., ze względu na zbliżający się upływ terminu przedawnienia.
Sprawy zakończone decyzją ostateczną.

Jeżeli sprawa zakończyła się wydaniem decyzji ostatecznej, podatnik może wystąpić z wnioskiem o wznowienie postępowania na podstawie art. 240 § 1 pkt 11 Ordynacji podatkowej. Przesłanka ta zachodzi wtedy, gdy orzeczenie TSUE ma wpływ na treść wydanej decyzji.

Wniosek należy złożyć w terminie miesiąca od dnia publikacji sentencji wyroku TSUE w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.

Na dzień 26 października 2026 r. sentencja wyroku w sprawie C-197/25 nie została jeszcze opublikowana w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej. Oznacza to, że miesięczny termin na złożenie żądania wznowienia postępowania podatkowego jeszcze się nie rozpoczął. Dla podatników, których sprawy zakończyły się decyzją ostateczną, istotne jest zatem monitorowanie daty tej publikacji.Sprawy zakończone prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego.

Podatnicy, którzy przegrali spór przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub Naczelnym Sądem Administracyjnym, mogą rozważyć wniesienie skargi o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego na podstawie art. 272 §2a p.p.s.a.  

W tej sytuacji można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy zostało wydane orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, które ma wpływ na treść wydanego orzeczenia, gdy przyjęto w nim inną interpretację przepisów prawa Unii Europejskiej niż we wcześniejszym orzeczeniu krajowym.

Skarga o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego może zostać złożona z zachowaniem trzymiesięcznego terminu liczonego od dnia opublikowania orzeczenia TSUE w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.

Również ten termin, w odniesieniu do wyroku C-197/25, na dzień 26 października 2026 r. jeszcze nie rozpoczął biegu.

Sprawy pozostające w toku.

W przypadku prowadzonego postępowania podatkowego przed organem pierwszej lub drugiej instancji, lub w sprawach rozpatrywanych przed sądy administracyjne należy bezpośrednio w toku postępowania złożyć pismo procesowe powołując się na wyrok TSUE C‑197/25 i zażądać jego zastosowania przez organ lub sąd.

W takich sprawach nie ma potrzeby oczekiwania na publikację sentencji wyroku w Dzienniku Urzędowym UE. Wyrok został już wydany i może być powoływany w toczących się postępowaniach.

***

Wyrok C-197/25 daje więc podatnikom, którzy zapłacili PCC przy przekształceniu spółki osobowej w inną spółkę osobową bez wniesienia nowych wkładów, realną podstawę do weryfikacji rozliczeń i – zależnie od etapu sprawy – wystąpienia o stwierdzenie nadpłaty, wznowienie zakończonego postępowania albo powołania się na orzeczenie bezpośrednio w toczącym się sporze.

Napisz do autorów:

Zmiany w zakresie korekt deklaracji oraz nadpłaty

Nowelizacja Ordynacji podatkowej, która wejdzie w życie od dnia 1 października 2026 r., wprowadza kilka istotnych zmian w zakresie korekt deklaracji oraz wniosku o stwierdzenie nadpłaty.

Nadpłata wynikająca z korekty deklaracji

Obecnie obowiązujące przepisy Ordynacji podatkowej wymagają, aby wraz z korektą deklaracji, z której wynika nadpłata podatku, podatnik składał odrębny wniosek o stwierdzenie nadpłaty (art. 75 § 3 Ordynacji podatkowej).
Nowelizacja znosi ten wymóg (uchylenie art. 75 § 3 Ordynacji podatkowej). Jeżeli nadpłata podatku wynikać będzie wprost ze złożonej korekty deklaracji, podatnik nie będzie musiał składać odrębnego wniosku o stwierdzenie nadpłaty. Datą wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nadpłaty będzie data złożenia korekty (art. 165 § 8a Ordynacji podatkowej).

Korekta deklaracji dokonywana przez organ

Nowelizacja wprowadza podwyższenie z 5 000 zł do 10 000 zł wysokości zobowiązania podatkowego, nadpłaty, zwrotu podatku, podatku naliczonego albo nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do odliczenia w następnych okresach rozliczeniowych lub wysokości straty, która może zostać zmieniona w wyniku korekty deklaracji z urzędu przez organ podatkowy.

Uzasadnienie do korekty

Podmiot dokonujący korekty deklaracji będzie miał możliwość dołączenia pisemnego uzasadnienia przyczyn korekty. Jeżeli nadpłata wynikająca z korekty deklaracji przekraczać będzie kwotę 10 000 zł, dołączenie takiego uzasadnienia będzie obowiązkowe.

Uzupełnienie regulacji dotyczących zwrotu podatku, terminów zwrotu nadpłaty oraz jej oprocentowania

Jednym z przypadków powstania nadpłaty jest sytuacja, gdy podatek został zapłacony w związku z wydaną przez organ podatkowy decyzją, a następnie zostanie wydana decyzja o zmianie, uchyleniu lub stwierdzeniu nieważności decyzji. Zgodnie z art. 77 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, w takiej sytuacji nadpłata podlega zwrotowi w terminie 30 dni od dnia wydania decyzji o zmianie, uchyleniu albo stwierdzeniu nieważności decyzji, jeżeli w związku z uchyleniem albo stwierdzeniem nieważności decyzji nie wystąpi obowiązek wydania nowej decyzji. Przepis ten nie reguluje przypadków, gdy to sąd administracyjny wyda wyrok o uchyleniu lub stwierdzeniu nieważności decyzji organu pierwszej i drugiej instancji.
Nowelizacja przewiduje, że nadpłata podlega zwrotowi w terminie 30 dni od dnia wydania decyzji o zmianie, uchyleniu albo stwierdzeniu nieważności decyzji albo od dnia doręczenia organowi podatkowemu odpisu orzeczenia sądu administracyjnego ze stwierdzeniem jego prawomocności, uchylającego decyzję albo stwierdzającego jej nieważność – jeżeli w związku z uchyleniem albo stwierdzeniem nieważności decyzji nie wystąpi obowiązek wydania nowej decyzji.

W Ordynacji podatkowej nie było kompletnych norm ogólnych dotyczących terminu zwrotu podatku przewidzianego w przepisach prawa podatkowego, a także oprocentowania tego zwrotu. Braki te mają uzupełnić dodane przepisy art. 76b § 1a–1d Ordynacji podatkowej.
Jeżeli odrębne przepisy nie stanowią inaczej, zwrot podatku następuje w terminie:

1. 30 dni od dnia wydania decyzji określającej wysokość zwrotu podatku;
2. 30 dni od dnia złożenia deklaracji wykazującej zwrot podatku lub korekty takiej deklaracji.

Jeżeli prawidłowość deklaracji wykazującej zwrot podatku lub korekty takiej deklaracji nie budzi wątpliwości, organ podatkowy zwraca podatek bez wydawania decyzji określającej wysokość zwrotu podatku.
Jeżeli odrębne przepisy nie stanowią inaczej, oprocentowanie zwrotu podatku przysługuje od dnia złożenia (nowy art. 76b § 1c Ordynacji podatkowej):

1. wniosku o zwrot podatku, jeżeli nie został zwrócony w terminie 30 dni od dnia wydania decyzji określającej wysokość zwrotu podatku;
2. deklaracji wykazującej zwrot podatku lub korekty takiej deklaracji, jeżeli podatek nie został zwrócony w terminie 30 dni od dnia jej złożenia;
3. wniosku o zwrot podatku, jeżeli decyzja określająca wysokość zwrotu podatku nie została wydana w terminie 2 miesięcy od dnia złożenia wniosku o zwrot podatku, chyba że do opóźnienia w wydaniu decyzji przyczynił się podatnik.

Przepis art. 76b § 1 zd. drugie Ordynacji podatkowej w obecnym brzmieniu jako datę zaliczenia zwrotu wskazuje datę złożenia deklaracji wykazującej zwrot podatku lub datę złożenia korekty takiej deklaracji. Nie uregulowano w tym przepisie daty zaliczenia zwrotu w sytuacji, gdy został on określony decyzją (a nie był wcześniej wykazany w deklaracji).
Nowelizacja doprecyzowuje ten przepis, poprzez wskazanie jako daty zaliczenia zwrotu, także daty wydania decyzji określającej wysokość zwrotu.

W art. 78 Ordynacji podatkowej uregulowano sposób naliczania oprocentowania nadpłaty powstałej w wyniku zastosowania się do interpretacji indywidualnej, która następnie została zmieniona lub której wygaśnięcie stwierdzono albo która została uchylona prawomocnym orzeczeniem sądu administracyjnego. W takim przypadku oprocentowanie nadpłaty będzie naliczane od dnia jej powstania (znowelizowane przepisy art. 78 § 3 pkt 3 lit. b, pkt 3a lit. b i pkt 7 lit. b Ordynacji podatkowej).

Napisz do autorów: