TFI jako profesjonalny podmiot obsługujący kredyty – nowe kompetencje wg Dyrektywy AIFMD II

TFI jako profesjonalny podmiot obsługujący kredyty – nowe kompetencje wg Dyrektywy AIFMD II

utworzone przez | 10 kwietnia, 2026 | ! POLECANE !, REGULATORY

Czytaj: 7 min

Procedowana obecnie implementacja Dyrektywy AIFMD II do polskiego porządku prawnego, w ramach rządowego projektu nowelizacji ustawy o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi [1] przyznaje TFI nowe uprawnienia w postaci świadczenia usług obsługi kredytów, co oznacza dla TFI wejście w zupełnie inny obszar operacyjny niż zarządzanie funduszami.

Współautor artykułu: mec. Artur Zapała, Partner.

TFI będą mogły prowadzić, m.in.:

  • działalność funduszową (reprezentowanie i zarządzanie FIO/SFIO/FIZ),
  • działalność w zakresie obsługi kredytów jako usługi dodatkowej, z pełnym zastosowaniem Ustawy o podmiotach obsługujących kredyty [2].

1. Zarys procesu implementacji przepisów Dyrektywy AIFMD II [3] w zakresie dodatkowych usług obsługi kredytów

Nowe uprawnienia wynikają wprost z treści przepisów Dyrektywy AIFMD II, tj.:

  • zmiany wprowadzonej do załącznika I Dyrektywy 2011/61/UE poprzez dodanie dodatkowych usług, tj. m.in.: „e) obsługę podmiotów specjalnego przeznaczenia utworzonych do celów sekurytyzacji.” [4];
  • zmiany do art. 6 ust. 4 Dyrektywy 2011/61/UE poprzez dodanie postanowienia o treści „d) działalność w zakresie obsługi kredytu zgodnie z dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2167 [5] [6].

Jak wskazuje motyw 6 preambuły Dyrektywy AIFMD II, kluczowym celem wskazanej regulacji jest umożliwienie zarządzającym wykonywanie na rzecz osób trzecich (klientów) tych samych funkcji, które realizują już na potrzeby zarządzanych funduszy, co pozwoli na osiągnięcie wymiernych korzyści skali, niezbędną dywersyfikację źródeł przychodu oraz wzmocnienie konkurencyjności.

W Projekcie nowelizacji ustawy o funduszach powyższe kwestie reguluje postanowienie art. 1 pkt 11 b), które zmienia art. 45 ustawy o funduszach poprzez dodanie ust. 2c [7] i przyznanie TFI, które już posiada zezwolenie i prowadzi działalność polegającą na tworzeniu specjalistycznych funduszy inwestycyjnych otwartych i funduszy inwestycyjnych zamkniętych […], możliwości świadczenia usług w zakresie obsługi kredytów na zasadach określonych w ustawie o podmiotach obsługujących kredyty i nabywcach kredytów. Konsekwentnie, odpowiednio do powyższej zmiany, Projekt nowelizacji ustawy o funduszach aktualizuje postanowienia art. 45 ust. 4a, 4d i ust. 6 w zakresie odesłań do nowo wprowadzonego art. 45 ust. 2c ustawy.

Treść uzasadnienia Projektu nowelizacji ustawy o funduszach wskazuje, że: „Dyrektywa AIFMD II dokonuje podziału działalności TFI na wykonywanie przez towarzystwo funkcji podstawowych oraz usług dodatkowych. Funkcje podstawowe są określone w art. 45 ust. 1 i 1a ustawy o funduszach, usługi dodatkowe w art. 45 ust. 2 – 3 tej ustawy (wraz z nowo dodawanymi usługami w postaci administrowania wskaźnikami referencyjnymi oraz obsługi kredytu w przypadku zarządzania przez towarzystwo alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi).”.

Zmiany objęły również art. 45a ust. 4 pkt 2 – 4 oraz ust. 5, gdzie, zgodnie z systematyką Dyrektywy AIFMD II, wprowadzano pojęcie „klientów towarzystwa”, jako odbiorców usług dodatkowych TFI, obok interesu uczestników funduszu. W konsekwencji, w ślad za Dyrektywą AIFMD II, w odniesieniu do podstawowych funkcji – są one wykonywane na rzecz „inwestorów”, a w przypadku usług dodatkowych – na rzecz „klientów”.

Powołane przepisy Dyrektywy AIFMD II oraz Projektu nowelizacji ustawy o funduszach zrównują pozycję TFI z wyspecjalizowanymi serwiserami, tj. podmiotami zajmującymi się windykacją. TFI będą mogły samodzielnie wykonywać działalności w zakresie obsługi kredytów na zlecenie (czyli poza obsługą kredytów nabywanych do portfeli funduszy wierzytelności), obejmującą m.in. odzyskiwanie należności, renegocjację warunków umów oraz bieżącą administrację wierzytelnościami. Działalność dodatkowa TFI będzie prowadzona według standardów ochrony dłużnika i wymogów operacyjnych określonych w Ustawie o podmiotach obsługujących kredyty.

W świetle projektowanych przepisów zauważalny jest jednak dualizm systemowy, mianowicie:

  • podmioty licencjonowane na podstawie art. 192 ustawy o funduszach, zarządzające portfelami wierzytelności funduszu wierzytelności oraz TFI, w zakresie w jakim podejmowane czynności dotyczą wierzytelności nabytych do portfeli funduszy, i zarządzane przez nie fundusze – pozostają w dotychczasowym reżimie i są wyłączone spod rygorów Ustawy o podmiotach obsługujących kredyty;
  • TFI zamierzające świadczyć nową usługę dodatkową obsługi kredytów na rzecz podmiotów trzecich (klientów) na podstawie art. 45 ust. 2c Projektu nowelizacji ustawy o funduszach, wchodzi w rolę profesjonalnego podmiotu obsługującego kredyty i musi spełnić rygorystyczne wymogi z Ustawy o podmiotach obsługujących kredyty.

Implementacja Dyrektywy AIFMD II powinna nastąpić najpóźniej do 16 kwietnia 2026 r. [8]. Należy przyjąć, że Polska będzie miała w tym względzie opóźnienie, gdyż Projekt nowelizacji ustawy o funduszach, na dzień publikacji artykułu, jest na etapie opiniowania i konsultacji społecznych.

2. Postulat usunięcia niespójności między reżimem funduszowym a windykacyjnym

Na dzień publikacji artykułu, obecne brzmienie Projektu nowelizacji ustawy o funduszach nie wprowadza zmian do Ustawy o podmiotach obsługujących kredyty, która, w aktualnym brzmieniu, w art. 2 pkt 1 lit. d oraz w pkt 5 wprost wyłącza jej stosowanie do:

  • podmiotów posiadających zezwolenie na zarządzanie wierzytelnościami zgodnie z art. 192 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych;
  • towarzystw funduszy inwestycyjnych oraz funduszy inwestycyjnych, którymi zarządzają.

Powyższe wskazuje na pewną niespójność legislacyjną pomiędzy Projektem nowelizacji ustawy o funduszach (art. 45 ust. 2c), a obowiązującą Ustawą o podmiotach obsługujących kredyty.

Powyższa kwestia wymaga odpowiedniego zaadresowania i uszczelnienia w procesie legislacyjnym poprzez dodanie do Projektu nowelizacji ustawy o funduszach przepisu, który usunie ww. niezgodność z projektowanym art. 45 ust. 2c ustawy o funduszach. Jeżeli bowiem intencją projektowanych przepisów byłoby wykreowanie dualizmu polegającego na tym, że tworzenie i obsługa funduszy wierzytelności odbywa się poza reżimem Ustawy o podmiotach obsługujących kredyty, zaś usługowa działalność towarzystw w tym obszarze powinna być prowadzona już w oparciu o przepisy tej ustawy, wówczas wydaje się, że celem uniknięcia niejasności odpowiedniej zmianie powinien ulec wspomniany wyżej art. 2 pkt 5 Ustawy o podmiotach obsługujących kredyty.

Dodatkowo, w naszej ocenie, w sytuacji, gdy projektowany art. 45 ust. 2c ustawy o funduszach odsyła do zasad określonych w Ustawie o podmiotach obsługujących kredyty (w odniesieniu do działalności w obszarze obsługi kredytów podejmowanej przez TFI na zlecenie), a ta ustawa w art. 4 ust. 1 ustanawia wymóg uzyskania zezwolenia KNF), wówczas powstaje wątpliwość, czy TFI posiadające zezwolenie na zarządzanie funduszami alternatywnymi (art. 45 ust. 1a ustawy o funduszach), w celu rozpoczęcia nowej działalności będzie mogło ograniczyć się jedynie do powiadomienia Komisji w trybie art. 61b ustawy o funduszach, czy też konieczne będzie przed rozpoczęciem działalności uzyskanie dodatkowego zezwolenia właśnie na podstawie Ustawy o podmiotach obsługujących kredyty. Uzasadnienie Projektu nowelizacji ustawy o funduszach wskazuje, że warunkiem ubiegania się o tę działalność dodatkową jest posiadanie zezwolenia na zarządzanie SFIO/FIZ (art. 45 ust. 1a ustawy o funduszach), co sugeruje, że nie zachodzi konieczność uzyskania odrębnego zezwolenia przez TFI na podstawie Ustawy o podmiotach obsługujących kredyty, ale i nie przesądza jednoznacznie tej kwestii.

Powyższe tworzy niepewność co do sytuacji prawnej, którą trzeba będzie usuwać w drodze wykładni przepisów, a już w tym momencie można przecież doprecyzować przepisy art. 2 i art. 4 Ustawy o podmiotach obsługujących kredyty, tak aby się wzajemnie zazębiały ze zmianami ujętymi w Projekcie nowelizacji ustawy o funduszach, w kierunku który, w naszej ocenie, powinien jednoznacznie wyłączać konieczność uzyskania przez TFI zezwolenia na wykonywanie działalności na podstawie przepisów Ustawy o podmiotach obsługujących kredyty.

Na koniec warto również zwrócić uwagę, że niejasne pozostają kwestie dotyczące ewentualnych sankcji. Ustawa o podmiotach obsługujących kredyty przewiduje własny reżim kar administracyjnych w przypadku naruszenia zasad świadczenia usług tą ustawą regulowanych i ustawa o funduszach inwestycyjnych również. Co więcej możliwość nakładania kar administracyjnych na TFI przewidziana w ustawie o funduszach inwestycyjnych ma swoje źródła odpowiednio w dyrektywach UCITS i AIFM. Można się zatem spodziewać konfliktu, które przepisy i w jakim zakresie należy stosować w przypadku działalności w zakresie obsługi kredytów wykonywanej przez TFI.

W związku z powyższym, dla zapewnienia pełnej przejrzystości regulacyjnej, Projekt nowelizacji ustawy o funduszach powinien jednoznacznie rozstrzygać wskazane powyżej kwestie.

3. Kluczowe etapy wdrożenia działalności w zakresie obsługi kredytów przez TFI

Projekt precyzuje, że możliwość świadczenia usług dodatkowych w zakresie obsługi kredytów nie jest dostępna dla wszystkich TFI, gdyż:

  • usługi obsługi kredytów mogą świadczyć wyłącznie towarzystwa, które posiadają zezwolenie na zarządzanie alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi (AFI), o którym mowa w art. 45 ust. 1a (tj. nowy art. 45 ust. 2c);
  • świadczenie usług obsługi kredytów nie może być wyłącznym przedmiotem działalności i TFI musi nadal prowadzić swoją podstawową działalność polegającą na tworzeniu i zarządzaniu funduszami inwestycyjnymi (tj. art. 45 ust. 6).

Należy jednak podkreślić, że samo posiadanie zezwolenia na zarządzanie alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi i spełnienie wymogów organizacyjnych to jedynie warunek wstępny. Wprowadzenie nowej usługi wiąże się z koniecznością zapewnienia odpowiedniego personelu oraz spełnienia wymogów organizacyjnych i technicznych, tj. TFI:

  • jest obowiązane zatrudniać osoby posiadające odpowiednią wiedzę i kompetencje do przekazywania informacji o usługach obsługi kredytów oraz do faktycznego wykonywania czynności w tym zakresie (tj. art. 45 ust. 4a pkt 1 i 2);
  • ma obowiązek zapewniać stałe utrzymywanie i doskonalenie wiedzy tych osób (art. 45 ust. 4c:);
  • musi dostosować strukturę swojego przedsiębiorstwa do nowej roli i ma obowiązek utrzymać taką liczbę pracowników i taką organizację, która zagwarantuje prawidłowe świadczenie usług obsługi kredytów (tj. art. 45 ust. 4d pkt 1 i 2).

Operacyjne uruchomienie w obszarze usług obsługi kredytów przez TFI, na podstawie obecnego brzmienia Projektu nowelizacji ustawy o funduszach, w naszej ocenie, będzie wymagało posiadania adekwatnych systemów IT, zasobów kadrowych, ale przede wszystkim wdrożenia wewnętrznych procedur np. z obszaru zarządzania konfliktami interesów. Ryzyko takich konfliktów staje się realne z chwilą, gdy TFI zaczyna świadczyć usługi dodatkowe na rzecz podmiotów trzecich (klientów), wykonując jednocześnie funkcje podstawowe na rzecz zarządzanych przez siebie funduszy i ich uczestników.

4. Korzyści czy ryzyka z rozszerzenia działalności TFI

Obecnie TFI są przygotowane do wykonywania nadzoru nad aktywami, a nie w zakresie wykonywania procesów windykacyjnych, m.in. nie posiadają call centers czy wyspecjalizowanych departamentów windykacji polubownej. Uruchomienie dodatkowej działalności wymagałoby od TFI głębokiej restrukturyzacji operacyjnej i wdrożenia nowych procedur, które to działania dodatkowo muszą zostać pozytywnie zaopiniowana przez KNF, o ile nie konieczności uzyskania odrębnej licencji, jak wskazywaliśmy powyżej.

Świadczenie przez TFI usług obsługi kredytów mogłoby generować szereg korzyści, jak zwiększenie operacyjnej samodzielności czy konkurencyjności TFI – wskazanych zarówno w motywach Dyrektywy AIFMD II czy w uzasadnieniu Projektu nowelizacji ustawy o funduszach – jednak w obecnych realiach korzyści te pozostają w dużej mierze teoretyczne. Zasadniczym wyzwaniem pozostaje wypracowanie adekwatnych standardów operacyjnych oraz zapewnienie kompetencji w obszarze obsługi kredytów, przy jednoczesnej konieczności funkcjonowania w warunkach współistnienia reżimu Ustawy o funduszach inwestycyjnych oraz Ustawy o podmiotach obsługujących kredyty.

Przypisy:

[1] Projekt ustawy o zmianie ustawy o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi oraz niektórych innych ustaw z dnia 22 grudnia 2025 r., numer wykazu prac legislacyjnych UC 105, Projekt, zwany dalej „Projekt nowelizacji ustawy o funduszach”.

[2] Ustawa z dnia 20 grudnia 2024 r. o podmiotach obsługujących kredyty i nabywcach kredytów Dz.U.2025, poz.146, zwana dalej „Ustawa o podmiotach obsługujących kredyty”.

[3] Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/927 z dnia 13 marca 2024 r. zmieniająca dyrektywy 2011/61/UE i 2009/65/WE w zakresie ustaleń dotyczących przekazywania, zarządzania ryzykiem utraty płynności, sprawozdawczości nadzorczej, świadczenia usług depozytariusza i usług powierniczych oraz udzielania pożyczek przez alternatywne fundusze inwestycyjne (Dz. Urz. UE L 2024/927 z 26.03.2024), zwana dalej „Dyrektywą AIFMD II”.

[4] Art. 1 ust. 26 Dyrektywy AIFMD II.

[5] Art. 1 ust. 2b) Dyrektywy AIFMD II.

[6] Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2167 z dnia 24 listopada 2021 r. w sprawie podmiotów obsługujących kredyty i nabywców kredytów oraz w sprawie zmiany dyrektyw 2008/48/WE i 2014/17/UE.

[7] Dokładne brzmienie projektowanego przepisu art. 45 ust. 2c ustawy o funduszach: „Towarzystwo, które prowadzi działalność, o której mowa w ust. 1a (tworzenie specjalistycznych funduszy inwestycyjnych otwartych i funduszy inwestycyjnych zamkniętych, zarządzanie tymi funduszami, w tym pośrednictwo w zbywaniu i odkupywaniu jednostek uczestnictwa, a także reprezentowanie ich wobec osób trzecich oraz zarządzanie unijnymi AFI, w tym wprowadzanie ich do obrotu), może świadczyć usługi w zakresie obsługi kredytów na zasadach określonych w ustawie z dnia 20 grudnia 2024 r. o podmiotach obsługujących kredyty i nabywcach kredytów”.

[8] Art. 3 ust. 1 Dyrektywy AIFMD II wskazuje wprost, że państwa członkowskie przyjmują i publikują przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne niezbędne do wykonania niniejszej dyrektywy do dnia 16 kwietnia 2026 r.

Napisz do autorów:

Anna Rzeszutek

radca prawny
Senior Associate

Artur Zapała

radca prawny
Partner

Polski Akt o Dostępności – kogo dotyczy, czego wymaga? Zapoznaj się ze szczegółami Aktu

Polski Akt o Dostępności – kogo dotyczy, czego wymaga? Zapoznaj się ze szczegółami Aktu

utworzone przez | 21 sierpnia, 2025 | ! POLECANE !, REGULATORY

Czytaj: 7 min

Przedsiębiorcy z branży e-commerce, bankowości detalicznej oraz producenci określonych produktów m.in. terminali, usuwają i zapobiegają powstawaniu barier dla osób ze szczególnymi potrzebami – na mocy Polskiego Aktu o Dostępności [1] (PAD). Działania przedsiębiorców dotyczą zarówno produktów fizycznych, usług, jak i stron internetowych.

Na dwa tygodnie przed wejściem w życie Polskiego Aktu o Dostępności uprzedzaliśmy o ww. obowiązkach w artykule z dnia 16 czerwca 2025 r., który możesz znaleźć tutaj.

Celem PAD jest umożliwienie korzystania z produktów i usług, także cyfrowych, jak najszerszemu gronu odbiorców. PAD uwypukla tutaj osoby ze szczególnymi potrzebami.

Osoby ze szczególnymi potrzebami – to nie tylko niepełnosprawni!

Mówimy tutaj o osobach, które:

  1. ze względu na swoje cechy zewnętrzne lub wewnętrzne, albo ze względu na okoliczności, w których się znajdują,
  2. muszą podjąć dodatkowe działania lub zastosować dodatkowe środki w celu przezwyciężenia bariery,
  3. aby uczestniczyć w różnych sferach życia na zasadzie równości z innymi osobami [2].

Szczególne potrzeby mogą wynikać z niepełnosprawności fizycznej lub intelektualnej, ale także wieku, choroby, czasowego urazu (np. złamana ręka), ciąży czy dźwigania dużego bądź ciężkiego bagażu. Dla takiej osoby barierą mogą być zarówno schody, jak i strona internetowa o kontraście poniżej minimalnego czy pozbawiona możliwości zmiany rozmiaru tekstu.

Produkty i usługi objęte wymaganiami z PAD

Europejski Akt o Dostępności, a w ślad za nim PAD, stawia wymagania przed tymi produktami i usługami, które uznano za istotne dla osób ze szczególnymi potrzebami.

Podkreślamy, że w przypadku analizy, czy dany produkt lub usługa jest objęty PAD, należy pamiętać:

W przypadku usługi, dotyczy to przypadków gdy są oferowane lub świadczone na rzecz konsumentów i są to usługi:

  • handlu elektronicznego, a więc np. prowadzenie sklepu internetowego;
  • rozpowszechniania książek elektronicznych, czyli dostarczania plików cyfrowych stanowiących elektroniczną wersję książki oraz oprogramowania niezbędnego do korzystania z nich;
  • dostępu do audiowizualnych usług medialnych, takich jak telewizja linearna, czy video-on-demand;
  • bankowości detalicznej;
  • telekomunikacyjne;
  • towarzyszące usługom autobusowego, autokarowego, wodnego, lotniczego i kolejowego transportu pasażerskiego.

W przypadku produktu, jest to zróżnicowane przez PAD, i tak:

  • konsumenckie systemy sprzętu komputerowego i ich systemy operacyjne;
  • konsumenckie urządzenia końcowe z interaktywnymi zdolnościami obliczeniowymi wykorzystywanymi do oferowania lub świadczenia usług – telekomunikacyjnych; – dostępu do audiowizualnych usług medialnych;
  • oraz
  • terminale płatnicze;
  • terminale samoobsługowe przeznaczone do świadczenia usług objętych PAD, m.in. bankomaty i wpłatomaty, automaty biletowe oraz interaktywne terminale informacyjne;
  • czytniki książek elektronicznych.

Wymagania określone w PAD

Celem PAD jest zapobieganie powstawaniu barier dla osób ze szczególnymi potrzebami, a także usuwanie istniejących barier. Zapobieganie powstawaniu barier może polegać, np. na projektowaniu produktów w sposób uniwersalny, a więc tak, aby produkt był dostępny i użyteczny dla jak najszerszego grona osób. Jednym z podstawowych wymagań stawianych produktom i usługom jest dostępność informacji lub funkcji przez więcej niż jeden kanał sensoryczny [3].

W przypadku wymagań dotyczących produktów, to w szczególności:

  • Każdy produkt ma zapewniać wystarczająco długi czas na reakcję użytkownika, a tryby pracy nie mogą wymagać wykonywania ruchów o dużym zasięgu lub użycia dużej siły fizycznej [4].
  • Jeśli produkt wykorzystuje mowę, np. do wydawania poleceń, to musi zapewniać rozwiązania alternatywne dla mowy i wprowadzania danych głosowych [5].
  • Dla niektórych podkategorii produktów przewidziano dodatkowe wymagania – dla terminali oraz czytników książek elektronicznych jest to m.in. synteza mowy w języku interfejsu użytkownika [6].
  • Wymagania dostępności musi także spełniać informacja o produkcie, zwłaszcza etykiety, ostrzeżenia oraz instrukcje. Muszą one przede wszystkim zostać przedstawione za pomocą więcej niż jednego kanału sensorycznego, w sposób zapewniający ich zrozumiałość i postrzegalność oraz za pomocą czcionki o odpowiednim rozmiarze i kroju [7].

Wymagania dotyczące usług to w szczególności:

  • Udzielanie informacji o usługach w postaci papierowej lub elektronicznej [8] oraz m.in. za pomocą więcej niż jednego kanału sensorycznego, w sposób zapewniający ich zrozumiałość, za pomocą czcionki o odpowiednim rozmiarze i kroju, z zastosowaniem wystarczającego kontrastu i odstępów między literami, wierszami i akapitami oraz z alternatywną prezentacją treści nietekstowych;
  • Jednolitości stron internetowych i aplikacji mobilnych używanych do świadczenia usług, co polega na zapewnieniu ich postrzegalności, funkcjonalności, zrozumiałości i kompatybilności [9].

Tak samo jak w przypadku produktów, specyfika niektórych usług wymaga postawienia dodatkowych lub uzupełniających wymagań. I tak, postrzegalność, funkcjonalność, zrozumiałość i kompatybilność są oczekiwane chociażby od:

  • metod identyfikacji konsumenta, składania podpisów elektronicznych, bezpieczeństwa i usług płatniczych;
  • funkcji i metod służących identyfikacji stron usługi handlu elektronicznego, zachowaniu bezpieczeństwa oraz dokonywaniu płatności, składaniu podpisów elektronicznych i usług płatniczych stanowiących część tej usługi [10].

Związek między produktami i usługami przejawia się w obowiązku wykorzystywania do świadczenia usług produktów spełniających wymagania dostępności [11]. Przykładem takiego związku mogą być tu czytniki książek elektronicznych i usługa rozpowszechniania książek elektronicznych. Dodatkowo, jeżeli przedsiębiorca świadczy usługi wsparcia dla swoich produktów i usług, takie jak infolinie, to one również, w pewnym zakresie, muszą spełniać wymogi dostępności [12].

Co w przypadku, gdy produkt lub usługa jest objęty PAD, ale PAD nie przewiduje konkretnego wymagania dla jakiejś właściwości lub funkcji? Albo w przypadku, gdy PAD takie wymaganie przewiduje, ale przedsiębiorca chciałby zastosować równorzędne albo lepsze rozwiązanie?

Wtedy w grę wchodzą tzw. kryteria funkcjonalne [13]. Te kryteria pełnią dwie zasadnicze role. Po pierwsze, jeśli produkt albo usługa posiada funkcje lub właściwości, które nie są objęte wymaganiami dostępności określonymi w PAD, to należy zastosować do nich właśnie odpowiednie kryteria funkcjonalne. Tytułem przykładu – jeżeli korzystanie z produktu albo usługi wymaga użycia głosu, to należy zapewnić, że co najmniej jeden tryb obsługi produktu albo sposób korzystania z usługi nie wymaga wydawania dźwięków za pomocą aparatu mowy [14]. Po drugie, rozwiązanie spełniające kryteria funkcjonalne może zastąpić jedno lub więcej wymagań z PAD, jeśli prowadzi to do równoważnej lub większej dostępności dla osób ze szczególnymi potrzebami.

Rozwianie wątpliwości, czy dane rozwiązanie spełnia wymogi dostępności ułatwi załącznik II do Europejskiego Aktu o Dostępności. Przykłady, które tam zamieszczono, określono co prawda jako „orientacyjne i niewiążące”, ale z pewnością stanowią ułatwienie i punkt odniesienia dla oceny rozwiązań zastosowanych przez przedsiębiorcę.

Ułatwienia dla przedsiębiorców

PAD zawiera kilka ułatwień dla przedsiębiorców obarczonych wykonaniem przewidzianych w nim wymogów. Pierwsze ułatwienie dotyczy sytuacji, gdy produkty lub usługi są zgodne z odpowiednimi postanowieniami norm zharmonizowanych lub specyfikacji technicznych, wówczas uznane się je za spełniające wymagania z PAD [15] w zakresie jakim pokrywają się z normami i specyfikacjami. Także, za spełniające wymagania PAD uważa się usługi spełniające wymagania wymienione w rozporządzeniach wymienionych w PAD, a dotyczących przewozu osób [16].

Kluczowym ułatwieniem jest przesłanka nieproporcjonalnego obciążenia polegająca na ocenie sytuacji podmiotu, produktu i usługi, gdy zapewnienie zgodności z PAD:

  • wymagałoby wprowadzenia zasadniczej zmiany podstawowych właściwości produktu albo usługi;
  • stanowiłoby dla przedsiębiorcy nieproporcjonalne obciążenie.

Przedsiębiorca we własnym zakresie dokonuje sformalizowanej oceny, czy może skorzystać, z któregoś z tych wyjątków, na podstawie listy kryteriów, które należy uwzględnić w procesie oceny. Ocena musi zostać udokumentowana i zarchiwizowana przez przedsiębiorcę [17].

Kogo dotyczą obowiązki z PAD

Obowiązki wynikające z PAD dotyczą usługodawców oraz podmiotów w łańcuchu dostaw i dystrybucji produktów – od producenta do dystrybutora. Oczywiście zakres tych obowiązków się różni. Producent ma tak zaprojektować produkt np. automat biletowy, żeby mogła korzystać z niego osoba niewidoma i uwzględnić to w dokumentacji technicznej oraz w deklaracji zgodności UE [18]. Z kolei dystrybutor ma przede wszystkim sprawdzić, czy producent oraz importer wykonali obowiązki określone w PAD [19].

PAD nie obejmuje usług oferowanych lub świadczonych przez mikroprzedsiębiorców, a cześć obowiązków z PAD nie obejmuje też mikroprzedsiębiorców dokonujących obrotu produktami.

Procedury kontrolne i kary za niespełnianie wymagań dostępności

Nadzór nad przestrzeganiem obowiązków wynikających z PAD należy przede wszystkim do Prezesa Zarządu PFRON [20]. W przypadku niektórych produktów lub usług organami nadzoru są inne podmioty np. w odniesieniu do usług bankowości detalicznej jest Rzecznik Finansowy.

Ustalenie w toku postępowania prowadzonego przez właściwy organ, że wymagania z PAD nie zostały spełnione może skutkować wydaniem decyzji obejmującej m.in. nakazanie wycofanie produktu z obrotu lub zakaz udostępniania go na rynku [21]. Wspomniane organy mogą również nakładać administracyjne kary pieniężne w wysokości nie większej niż 10% obrotu osiągniętego w roku obrotowym poprzedzającym rok nałożenia kar [22]. W przypadku producenta podstawą do nałożenia kary może być np. wprowadzenie do obrotu produktu, który nie spełnia wymagań dostępności, a w przypadku importera oraz dystrybutora odpowiednio wprowadzenie do obrotu albo udostępnienie na rynku produktów, o których wie lub co do których powziął uzasadnioną wątpliwość, że nie spełniają one wymagań dostępności, i nie poinformował o tym producenta oraz właściwych organów nadzoru rynku.

Niezależnie od wspomnianych wyżej postępowań, konsument może złożyć do przedsiębiorcy skargę na niezapewnianie spełniania wymagań dostępności przez produkt albo usługę [23]. Przedmiotem skargi jest zwłaszcza żądanie zapewnienia spełnienia przez przedsiębiorcę wymagania dostępności wskazanego przez konsumenta.

Oczywiście rozwiązania w zakresie dostępności warto wdrażać niezależnie od istnienia takiego obowiązku. Kancelaria na swojej stronie internetowej ma ułatwienia w zakresie dostępności, mimo że usługi prawne nie są objęte PAD.

spcg-www-screen.png">SPCG www screen - ułatwienia dostępu

Jak kancelaria SPCG może Państwu pomóc?

  • doradzimy przy ocenie, czy Państwa produkty lub usługi muszą spełniać wymagania z PAD, w tym czy możecie Państwo korzystać z któregoś z ułatwień;
  • jeżeli dotyczą Państwa obowiązki z PAD pomożemy w procesie ich wdrożenia w przedsiębiorstwie;
  • będziemy reprezentować Państwa w postępowaniu prowadzonym przez Prezesa Zarządu PFRON lub inny organ nadzoru rynku.

 W razie jakichkolwiek pytań czy wątpliwości w tym zakresie, prosimy o kontakt.

Przypisy:

[1] Ustawa z dnia 26 kwietnia 2024 r. o zapewnianiu spełniania wymagań dostępności niektórych produktów i usług przez podmioty gospodarcze. Ustawa ta jest implementacją unijnych regulacji zawartych w Dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/882 z dnia 17 kwietnia 2019 r. w sprawie wymogów dostępności produktów i usług ((Dz.U.UE.L.2019.151.70 z dnia 2019.06.07), znaną jako Europejski Akt o Dostępności

[2] Art. 2 pkt 3) ustawa z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami (Dz.U.2024.1411 t.j. z dnia 2024.09.2)

[3] Art. 7 ust. 1 pkt 1) lit a) I pkt 2) lit. c), art. 8 pkt 1) lit. a), art. 9 ust. 3, art. 12 ust. 2 pkt 1) lit. a) i c) PAD

[4] Art. 8 pkt 2) i 5) lit. c) PAD

[5] Art. 8 pkt 1) lit. b) PAD

[6] Art. 9 ust. 1 pkt 1, art. 10 PAD

[7] Art. 7 ust. 1 pkt 1 PAD

[8] Udzielanie informacji w postaci elektronicznej w sposób zapewniający postrzegalność, funkcjonalność, zrozumiałość i kompatybilność tych informacji. Art. 12 ust. 2 pkt 2) PAD

[9] Art. 12 ust. 2 pkt 1 -3 PAD. Pojęcia te zostały wyjaśnione w motywie 47 Europejskiego Aktu o Dostępności, a także w sposób bardziej precyzyjny w art. 4 ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych.

[10] Art. 16 pkt 1 i art. 18 pkt 2 PAD

[11] Art. 12 ust. 1 PAD

[12] Art. 22 PAD

[13] Art. 19 PAD

[14] Art. 19 ust. 2 pkt 3) PAD

[15] Art. 20 ust. 1 PAD

[16] Art. 20 ust. 2 PAD

[17] Art. 21 PAD

[18] Art. 23 ust. 1 i 3 PAD

[19] Art. 30 PAD

[20] Art. 38 PAD

[21] Art. 56 ust. 1 PAD

[22] Art. 73 PAD

[23] Art. 35 i nast. PAD

 

Napisz do autorów:

dr Marcin Balicki SPCG

dr Marcin Balicki

adwokat
Counsel

Anna Rzeszutek SPCG

Anna Rzeszutek

radca prawny
Senior Associate

Paulina Majtkowska SPCG

Paulina Majtkowska

adwokat
Senior Associate

Polski Akt o Dostępności – kogo dotyczy, czego wymaga? Zapoznaj się ze szczegółami Aktu

Zbliża się termin wdrożenia przepisów tzw. Polskiego Aktu o Dostępności

utworzone przez | 16 czerwca, 2025 | REGULATORY

Czytaj: 5 min

Przed nami ostatnie dwa tygodnie na wdrożenie ustawy o zapewnianiu spełniania wymagań dostępności niektórych produktów i usług, tzw. Polski Akt o Dostępności.

Zbliża się kluczowy termin wdrożenia przepisów tzw. Polskiego Aktu o Dostępności („PAD”). Do 28 czerwca 2025 r. wszystkie objęte ustawą podmioty gospodarcze, w tym firmy prywatne, instytucje świadczące usługi bankowe i finansowe, zobowiązane są do zapewniania zgodności oferowanych produktów i usług z wymogami dostępności określonymi przepisami krajowymi i unijnymi.

PAD – ustawa z dnia 26 kwietnia 2024 r. o zapewnianiu spełniania wymagań dostępności niektórych produktów i usług przez podmioty gospodarcze – implementuje Dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/882 z dnia 17 kwietnia 2019 r. w sprawie wymogów dostępności produktów i usług (tzw. European Accessibility Act / dyrektywa EAA), która zobowiązuje państwa członkowskie do zapewniania osobom z niepełnosprawnościami równego dostępu do kluczowych produktów i usług na rynku wewnętrznym UE.

PAD stanowi kolejny krok w kierunku pełnej inkluzywności i przeciwdziałania wykluczeniu cyfrowemu osób z ograniczeniami funkcjonalnymi. Ustawa rozszerza obowiązki w zakresie zapewniania dostępności, nakładając na sektor prywatny, w tym banki, domy maklerskie i inne firmy inwestycyjne, obowiązki na wzór obecnie stosowanych w sektorze publicznym.

Warto przypomnieć, że od 2019 r. w Polsce obowiązuje ustawa z dnia 4 kwietnia 2019 r. o dostępności cyfrowej aplikacji internetowych i stron mobilnych podmiotów publicznych. Zapewnianie przez podmioty publiczne obowiązku dostępności cyfrowej oraz obowiązku umieszczenia deklaracji dostępności nastąpiło odpowiednio: dla strony internetowej od 23 września 2020 r.; dla aplikacji mobilnej od 23 czerwca 2021 r. Wymagania te są szczegółowo opisane w międzynarodowych standardach WCAG tj. Wytycznych dla dostępności treści internetowych, ang. Web Content Accessibility Guidelines. WCAG wprowadzają 4 główne zasady: zrozumiałości, postrzegalności, kompatybilności, funkcjonalności.

Zgodność z zasadami dostępności staje się zatem standardem nie tylko dla instytucji publicznych, ale także dla przedsiębiorstw oferujących swoje usługi konsumentom.

Lista podmiotów zobowiązanych wdrożyć PAD jest szeroka, w dużym uproszczeniu można wskazać, że zaliczają się do niej:

  • producenci, importerzy, dystrybutorzy produktów objętych PAD, tj. terminale płatnicze, bankomaty, automaty biletowe i do odprawy, interaktywne terminale samoobsługowe, komputery ogólnego użytku dostępne w przestrzeni publicznej, czytniki książek elektronicznych, sprzęt i oprogramowanie służące do korzystania z usług komunikacji elektronicznej, mediów audiowizualnych i handlu elektronicznego;
  • usługodawcy świadczący usługi dla konsumentów, w szczególności: sektor e-commerce i usług cyfrowych, sektor finansowy i bankowy, telekomunikacja i media.

Do podmiotów zobowiązanych zaliczają się również instytucje świadczące usługi zdefiniowane w PAD poprzez: oferowane lub świadczone na rzecz konsumentów następujące usługi bankowe i finansowe, tj.:

  • umowy o kredyt konsumencki, o których mowa w art. 3 ustawy o kredycie konsumenckim i umowy o kredyt hipoteczny, o których mowa w art. 3 ustawy o kredycie hipotecznym oraz o nadzorze nad pośrednikami kredytu hipotecznego i agentami,
  • usługi obejmujące czynności działalności maklerskiej, o których mowa w art. 69 ust. 2 pkt 1, 2, 4 i 5 oraz ust. 4 pkt 1, 2, 5 i 6 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi,
  • usługi w zakresie pieniądza elektronicznego w rozumieniu art. 2 pkt 21a ustawy o usługach płatniczych; powiązane z rachunkiem płatniczym w rozumieniu art. 2 pkt 33a ustawy o usługach płatniczych; płatnicze w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy o usługach płatniczych;
  • inne usługi oferowane i możliwe do realizacji przez stronę internetową / aplikację mobilną w zakresie tzw. handlu elektronicznego.

Uszczegółowienie katalogu produktów i usług opisanych w PAD zawarte jest w dyrektywie EAA, a w szczególności w jej preambule.

Wyłączenia i wyjątki dotyczące wdrożenia obowiązków PAD.

PAD wprowadza szeroki zakres produktów i usług oraz obowiązków dla podmiotów je oferujących, jednak przewiduje również konkretne wyjątki i wyłączenia. Przykładowe wyłączenia to:

  • wyłączenia mikroprzedsiębiorstw – wyłączeniu podlegają przedsiębiorstwa, które zatrudniają mniej niż 10 pracowników oraz osiągają roczny obrót netto nieprzekraczający 2 mln euro lub sumę aktywów w bilansie rocznym poniżej 2 mln euro (w tym miejscu warto wskazać, że powyższe wyłączenie nie dotyczy podmiotów wprowadzających na rynek produkty objęte szczególnymi wymaganiami, np. terminale samoobsługowe);
  • nieproporcjonalne obciążenia – wyłączeniu podlegają przedsiębiorstwa, które wykażą, że spełnienie wymogów dostępności wiązałoby się z nieproporcjonalnymi obciążeniami, które są niewspółmierne do charakteru wielkości lub przychodów podmiotu;
  • zasadnicze zmiany charakteru produktów lub usług – wyłączeniu podlegają przedsiębiorstwa, które wykażą, że spełnienie wymagań dostępności zmieniłoby zasadniczy charakter produktu lub usługi w taki sposób, że straciłoby ono swoją funkcję podstawową lub rynkową;
  • strony internetowe i aplikacje mobilne w zakresie treści, które nie są finansowane i nie są tworzone przez dany podmiot gospodarczy oraz nie znajdują się pod jego kontrolą;
  • produkty i usługi znajdujące się już w obrocie lub użytkowaniu w dniu wejścia w życie PAD – z mocy wyłączenia ustawowego z art. 84, art. 85 – dla których został określony maksymalny termin dostosowania do 18 czerwca 2030 r.
  • strony internetowe i aplikacje mobilne posiadające treści, które spełniają przesłanki z art. 86 PAD.

Zastrzega się, że każdorazowo należy sprawdzić czy konkretny produkt, usługa, strona internetowa lub aplikacja mobilna podlega pod odrębne przepisy, wyłączenia lub wyjątki, a nadto mieć na względzie, że wyłączenie dostawcy, np. jako mikroprzedsiębiorcy, nie będzie skutkować wyłączeniem producenta lub usługodawcy konsumenckiego.

Oczywiście, nie ma przeciwskazań, aby podmiot, który formalnoprawnie nie podlega pod PAD lub został objęty wyłączeniem lub wyjątkiem, podjął dobrowolną decyzję w zakresie spełniania wymogów dostępności.

Wdrożenie przepisów PAD – ostatni etap przygotowań.

Termin wdrożenia upływa niebawem – 28 czerwca 2025 r.  Dla wszystkich podmiotów, których produkty i usługi zostały objęte PAD zalecamy – to co można zrobić w tym nieodległym terminie – to przeprowadzić ocenę zakresu wyłączenia i wyjątków w PAD (patrz: Wyłączenia i wyjątki dotyczące wdrożenia obowiązków PAD).

W przypadku nowych produktów / usług, które będą wprowadzane na rynek po dniu wejścia w życie PAD, zalecamy, aby każdy podmiot wprowadzający produkty i usługi dokonał samodzielnej oceny (test adekwatności) czy podlegają one pod obowiązek zapewnienia zgodności z wymaganiami dostępności (zgodnie z art. 21 PAD).

W niektórych podmiotach wdrożenie PAD może oznaczać wyłącznie kosmetyczne zmiany / aktualizacje, ale – patrząc na zakres i poziom szczegółowości PAD i WCAG – wydaje się, że dla większości podmiotów ich wdrożenie będzie wiązać się z czasochłonnymi pracami nad weryfikacją systemów, procesów i odpowiednich zmian / aktualizacji procedur.

W tym miejscu polecamy analizę, nie tak odległych, a pochodzących z 2023 roku, badań sektora bankowego, e-commerce, łączności, transportu i medialnego pod względem dostępności dla osób z ograniczeniami funkcjonalnymi pod tytułem: „Raport – dostępność cyfrowa w polskim biznesie”, które są dostępne pod linkiem Dostępność cyfrowa w polskim biznesie – raport 2023.

____________

Akty prawne wskazane w artykule:

Ustawa z dnia 26 kwietnia 2024r. o zapewnianiu spełniania wymagań dostępności niektórych produktów i usług przez podmioty gospodarcze ( Dz.U.2024.731).

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/882 z 17.04.2019 r. w sprawie wymogów dostępności produktów i usług (tzw. Europejski akt o dostępności, ang. European Accessibility Act, EAA), która weszła w życie w dniu 27 czerwca 2019 r. (Dz.U.UE.L.2019.151.70).

Ustawa z dnia 4 kwietnia 2019 r. o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych (Dz.U.2023.1440).

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/2102 z dnia 26 października 2016 r. w sprawie dostępności stron internetowych i mobilnych aplikacji organów sektora publicznego, która weszła w życie w dniu 27 czerwca 2019 r. (Dz.U. L 327 z 2.12.2016, p. 1–15).

 

Napisz do mnie:

Anna Rzeszutek

radca prawny
Senior Associate

Pin It on Pinterest